Cũng như hương vị của nó, thành phần dinh dưỡng cho thấy sầu riêng là một loại quả đặc biệt, giá trị calo, tỷ lệ cacbohydrat, protein, lipit, chất khoáng đều rất cao so với các quả khác tuy hàm lượng vitamin chỉ trung bình. Điều này cắt nghĩa phần nào nhận xét chung là về vị sầu riêng được đánh giá là "siêu đẳng" duy chỉ có hương quá mạnh, người không quen khó chấp nhận.
Thái Lan trước đây chỉ sản xuất sầu riêng để tiêu thụ trong nước, nay đã xuất khẩu sang nhiều nước châu Á: Singapore, Hồng Kông, cả Pháp, Mỹ nữa, chứng tỏ ngay cả trên thế giới người ta đã quen dần với loại đặc sản này. Đây cũng không phải là một hiện tượng cá biệt. Có những món ăn đặc sản trước đây chỉ tiêu thụ ở một vùng, ở một nước nhưng sau khi quảng cáo tiếp thị cải tiến chất lượng, thị trường mở rộng dần.
Ở Việt Nam, ngay sau khi sản xuất lương thực được ổn định, tiêu thụ quả tăng lên, và sầu riêng là một trong những mặt hàng dễ tiêu thụ nhất, do đó trong phong trào mở rộng diện tích trồng cây ăn quả hiện nay, sầu riêng là một trong những cây đươcj chú ý nhiều nhất. Mặc dù được bán với giá cao gấp 5-10 lần những quả thông thường như chuối, ổi, đu đủ, nhưng sầu riêng vẫn được tiêu thụ dễ dàng. Trong 1kg quả sầu riêng mua từ chợ về chỉ có 14% - 22% phần ăn được, trong khi ở những quả thông thường có tới 60-80% phần ăn được càng thấy sầu riêng được đánh giá cao như thế nào.
Cùi sầu riêng, xử lý đông lạnh ở -24 độ C, có thể giữ được 3 tháng không mất mùi vị. Ngoài ăn tươi ra, còn có thể chế được bánh kẹo có thể dùng để tăng mùi vị cho nhiều loại kem, nước giả khát v.v...Hạt sầu riêng chứa nhiều tinh bột, có thể chiên, vị không kém hạt mít, gỗ sầu riêng có thể dùng trong xây dựng, làm đồ đạc tuy không bền , cành lá nấu lên có thể dùng làm thuốc hạ sốt. Vỏ sầu riêng cũng có thể sử dụng trong nhiều việc. Tóm lại, sầu riêng ở những nơi có điều kiện trồng cũng quý như cây tre, cây mít ở các làng xóm Việt Nam.
Ở Việt Nam, chưa biết đã trồng sầu riêng từ bao giờ. Ở miền Bắc và cả miền Trung không có cây này. Một số người trồng vườn nói cây sầu riêng đã có khoảng 100 năm nay. Tài liệu của Trung Tâm Long Định và trương Đại học Cần Thơ cho biết ở ĐBSCL sầu riêng được trồng rải rác ở nhiều tỉnh, nhất là Tiền Giang, Cần Thơ, Bến Tre, mỗi tỉnh có khoảng 500 ha. Trồng nhiều hơn cả có lẽ là ở các tỉnh Đông Nai (Long Thành, Long Khánh), Lâm Đồng (Đâoi - Bảo Lộc - Di Linh) nhưng diện tích trồng mỗi vườn không lớn, người trồng nhiều cũng chỉ 500-1000 cây.Đáng chú ý là theo tài liệu (23-19) không đâu trồng sầu riêng lên tới độ cao 600-800 m nhưng ở Di Linh - Đức Trọng ở độ cao trên 1000 m cây sầu riêng vẫn mọc, chất lượng có phần tốt hơn ở các vùng thấp, tuy có chín chậm hơn vài tháng.
NGUỒN GỐC - ĐẶC TÍNH.
Sầu riêng gốc ở vùng Đông Nam Á và mọc dại trong rừng ở Malaysia: Sumatra và Kalimantan tên khoa học là Duriozibethinus. Chỉ Durio gồm nhiều loài, có không ít loài, có cùi quanh hạt ăn được nhưng loại sầu riêng trồng hiện nay cùi dày và có hương vị tốt thì không tìm thấy trong rừng do vậy người ta cho rằng sầu riêng đã được thuần hóa từ lâu, ở nước nào trước thì chưa rõ nhưng có nhiều giống nhất là Malaysia, ở đây có tới hơn 100 dòng vô tính đã được đăng ký, nhiều giống đã được đem trồng ở các nước láng giềng. Sản xuất với quy mô công nghiệp, diện tích lớn, hiệu quả cao, phải kể đến Thái Lan.
Cây sầu riêng trưởng thành cao từ 20-30 m, tán lá thưa, ra hoa cuối mùa mưa đầu mùa khô. Quả là loại quả nang có 5 múi, nứt làm 5 mảnh và chín sau khi ra hoa khoảng 4 tháng.
Hoa sầu riêng mọc từng chùm, số lượng nhiều, trên các cành to hoặc nhỏ ít khi ở đầu cành. Đài có 5 cánh không kể đài phụ phía ngoài 3 cánh. Vành hoa 5 cánh màu kem hơi xanh. Nhị đực dính với nhau trên nửa cuống thành 5 chùm nhị, mỗi chùm có 10-12 bao phấn. Bầu hình trái xoan vòi dài, Đầu nhụy tròn có 5 mảnh, khi chín có nhựa dính. Từ khi nụ bắt đầu nở đến khi thành hoa cần 2-3 ngày. Hoa nở khoảng 3 giờ chiều đến khoảng 6 giờ sáng ngày hôm sau. Bao phấn nức vào khoảng 7 giờ tối và đến 11 giờ tối thì mới có thể thụ phấn tốt cho nhụy nhưng lúc này nhụy đã lụi tàn. Do đó hoa sầu riêng không tự thụ phấn được và muốn kết quả cần thụ ngoại nhờ phấn của các cây khác. Cây sầu riêng nở nhiều hoa, một thời gian dài nhiều tuần lễ do đó có nhiều mật phấn và động vật đến lấy phấn. Sáng sớm thì có con sóc, bọ cánh cứng, ong ruồi, ban đêm thì có cầy hương, dơi. Theo một số nhà nghien cứu, sầu riêng có nhiều đặc điểm của những cây thụ phấn nhờ dơi như hoa nở trên cành to dơi dễ bay tới đậu, hoa nở ban đêm, mùi hoa hắc hấp dẫn dơi, hoa to mở rộng và màu trắng không có màu đỏ tím và đường mật phấn nhiều, đủ thức ăn cho dơi.
Quả to gồm 5 lá noãn khi chín nứt ra làm 5 mảnh. Mỗi lá noãn, buồng có từ 1-7 hạt, quanh hạt có cùi mềm là phần ăn được. Từ khi hoa nở đến khi quả lớn tối đa là 12-13 tuần lễ, 15-16 tuần lễ thì quả chín.
Sầu riêng không chỉ là một món ăn ưa thích của người dân miền Nam mà còn là một món quà tặng quý giá đối với khách du lịch đến với những vườn cây trái đặc sắc của miền. Hiện nay, sầu riêng đã được vận chuyển ra miền Bắc và trở thành một trong những loại trái cây cao cấp ở thị trường Hà Nội và những vùng lân cận. |